,

Rozszerzenie ochrony konsumenckiej na niektóre umowy zawierane z osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą

Rozszerzenie ochrony konsumenckiej

Od dnia 1 stycznia 2021 r. zaczęły obowiązywać znowelizowane przepisy kodeksu cywilnego oraz ustawy o prawach konsumenta rozszerzające ochronę konsumencką na niektóre umowy zawierane z osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą. Do tej pory ochrona ta przysługiwała konsumentowi, za którego zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Na skutek nowelizacji w pewnych przypadkach, do umów zawieranych z osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą będą miały zastosowanie określone przepisy dotyczące konsumenta zawarte w k.c. i w ustawie o prawach konsumenta.

Na jakie umowy zawierane z osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą nastąpiło rozszerzenie ochrony konsumenckiej.

Rozszerzenie ochrony konsumenckiej dotyczy zawieranej przez osobę fizyczną umowy bezpośrednio związanej z jej działalnością gospodarczą, gdy z treści tej umowy wynika, że nie posiada ona dla niej charakteru zawodowego, wynikającego w szczególności z przedmiotu wykonywanej przez nią działalności gospodarczej, udostępnionego na podstawie przepisów o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG). Mogą się natomiast pojawić wątpliwości interpretacyjne przy dokonywaniu oceny czy dana umowa posiada dla takiej osoby fizycznej charakter zawodowy, co ma decydujące znaczenie dla zastosowania rozszerzenia ochrony konsumenckiej. Wątpliwości te mogą dotyczyć już samej oceny czy umowa ma dla tej osoby „charakter zawodowy”. Przykładowo, czy osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą w zakresie wykonywania robót budowlanych, która w charakterze kupującego zawiera z innym przedsiębiorcą umowę sprzedaży np. komputera w celu jego wykorzystywania do niektórych czynności wykonywanych w ramach prowadzenia działalności, takich jak np. wystawianie faktur, obsługa poczty e-mail, sporządzanie ofert i umów, będzie objęta rozszerzoną ochroną konsumencką przy zawieraniu powyższej umowy. Jak się wydaje, powyższa umowa sprzedaży nie powinna być objęta rozszerzoną ochroną konsumencką, ponieważ wskazane wyżej przykładowe czynności, jakkolwiek nie stanowią elementu wykonywania robót budowlanych, tak mimo wszystko są nieodłącznie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w tym zakresie i jednocześnie niezbędne dla jej wykonywania. Uzasadnienie projektu powyższej nowelizacji przepisów również nie zawiera informacji, które pozwoliłyby rozstrzygnąć takie wątpliwości (w uzasadnieniu tym wskazano: „Przedsiębiorca byłby traktowany w określonych sytuacjach jak konsument jedynie przy zawieraniu umów nieposiadających dla niego charakteru zawodowego, których nie zawiera w ramach dokonywanych codziennie czynności wynikających z przedmiotu działalności gospodarczej, który wskazał w CEIDG.”). Rozstrzygnięcie czy dana umowa ma charakter zawodowy dla będącej jej stroną osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą może mieć zatem charakter ocenny, a ponadto może okazać się, że decydujące znaczenie w tym zakresie będzie miało orzecznictwo sądowe.

 

Co oznacza rozszerzenie ochrony konsumenckiej na niektóre umowy zawierane z osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą.

Rozszerzenie ochrony konsumenckiej na niektóre umowy zawierane z osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą oznacza, że do osoby fizycznej zawierającej umowę objętą rozszerzeniem ochrony konsumenckiej:

  1. stosuje się przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych (tzw. klauzulach abuzywnych)
  2. z pewnymi wyjątkami, stosuje się dotyczące (chroniące) konsumenta przepisy o rękojmi przy sprzedaży zawarte w przepisach kodeksu cywilnego,
  3. stosuje się przepisy o prawie do odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa, które może być wykonane w terminie 14 dni bez podawania przyczyny i bez ponoszenia kosztów.

Co to oznacza w praktyce

Przedsiębiorca zawierający umowę z taką osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, na którą została rozszerzona ochrona konsumencka musi mieć na uwadze, że postanowienia zawieranej umowy jeżeli nie są uzgodnione indywidualnie z taką osobą oraz kształtują jej prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jej interesy, stanowić mogą niedozwolone postanowienia umowne i wówczas nie będą wiązać takiej osoby.

Dodatkowo, do takiej osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, na którą została rozszerzona ochrona konsumencka, stosuje się, z pewnymi wyjątkami, dotyczące (chroniące) konsumenta przepisy o rękojmi przy sprzedaży zawarte w przepisach kodeksu cywilnego. Przepisy o rękojmi przy sprzedaży dotyczące konsumenta mają na celu dodatkową ochronę konsumenta. Najdalej idąca ochrona konsumenta wynikająca z tych przepisów polega na tym, że jeżeli kupującym jest konsument, ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest dopuszczalne tylko w przypadkach określonych w przepisach szczególnych (nie ma takiego ograniczenia przy umowach sprzedaży zawieranych pomiędzy przedsiębiorcami). Przy umowie sprzedaży objętej rozszerzeniem ochrony konsumenckiej strony, co do zasady, mogą dokonać ograniczenia lub wyłączenia odpowiedzialności z tytułu rękojmi, jednakże przepisy nie stanowią, że takie ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi mimo wszystko nie będzie stanowiło niedozwolonego postanowienia umownego (klauzuli abuzywnej), a jak zostało wyżej wskazane, rozszerzenie ochrony konsumenckiej obejmuje również stosowanie przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych. Dopiero praktyka pokaże zatem czy takie ograniczenie lub wyłączenie będzie traktowane jako klauzula abuzywna. Innymi istotnymi przejawami dodatkowej ochrony konsumenta wynikającymi z przepisów o rękojmi przy sprzedaży są m.in. domniemanie istnienia wady lub jej przyczyny w chwili wydania sprzedanej rzeczy kupującemu – w przypadku, gdy wada fizyczna została stwierdzona przed upływem roku od dnia wydania rzeczy sprzedanej. Domniemanie to jest wzruszalne, jednakże to sprzedający zobowiązany jest wówczas wykazać, że było inaczej. Innym przykładem jest uznanie za uzasadnione złożonego przez kupującego będącego konsumentem żądania wymiany rzeczy lub usunięcia wady albo złożonego przez niego oświadczenia o obniżeniu ceny, określającego kwotę, o którą cena ma być obniżona, w przypadku gdy sprzedawca nie ustosunkował się do tego żądania w terminie czternastu dni.

Należy również pamiętać, że osoba fizyczna zawierająca z innymi przedsiębiorcą na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa, umowę objętą rozszerzeniem ochrony konsumenckiej, może w terminie 14 dni odstąpić od takiej umowy bez podawania przyczyny i, co do zasady, bez ponoszenia kosztów – analogicznie jak konsument, który zawarł umowę na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa.

Autor r.pr. Paweł Giersz