,

Porozumienia ograniczające konkurencję jako praktyki niezgodne z zasadą wolnej konkurencji.

Prowadzenie działalności gospodarczej pociąga za sobą szereg obowiązków i ryzyk związanych z prawidłowym działaniem na rynku. Przepisami, które należy również brać pod uwagę są regulacje tzw. prawa konkurencji, czyli przepisy określające między innymi zakazy zawierania porozumień ograniczających konkurencję. Ponieważ zawarcie takiego porozumienia może wiązać się dla przedsiębiorcy z ryzykiem nałożenia na niego wysokich kar przez UOKiK, zasadne jest szczegółowe analizowanie zachowań swoich jako przedsiębiorcy, oraz zachowań swoich kontrahentów i konkurentów (np. w zakresie zawieranych umów).

UOKiK jako regulator rynku.

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) może budzić różne skojarzenia. Konsumenci mogą kojarzyć działania UOKiK głównie z ochroną ich interesów, w tym związanych z bezpieczeństwem produktów.  Przedsiębiorcy z kolei przeważnie będą kojarzyć UOKiK z organem nakładającym kary w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości związanych albo z tzw. kartelami (zmowami cenowymi) albo nadużywaniem pozycji dominującej. W tym artykule chcemy się skupić na tym aspekcie działań UOKiK skierowanych do przedsiębiorców. 

UOKiK w zakresie swoich uprawnień może prowadzić postępowania wyjaśniające, sprawdzające czy na danym rynku (np. rynku chemii budowlanej czy dystrybucji urządzeń biurowych) nie dochodzi przypadkiem do działań, które mogłyby ograniczać konkurencję. Działaniami takimi mogą być przykładowo porozumienia między przedsiębiorcami, które w sposób bezprawny ustalają ceny lub dzielą między siebie rynek.  Dodatkowo, w przypadku uzasadnionych podejrzeń Prezes UOKiK może prowadzić postępowanie przeciwko określonym przedsiębiorcom w takich sprawach (postępowania antymonopolowe). Jako przykład postępowań wyjaśniających można wskazać, że w drugiej połowie listopada 2020r. na stronach UOKiK ukazała się informacja o wszczęciu takiego postępowania, w sprawie stosowania przez hurtownie farmaceutyczne specjalnego oprogramowania, poprzez które hurtownie farmaceutyczne mogły weryfikować ceny stosowane przez swoich konkurentów. Takie praktyki, zdaniem UOKiK, mogą rodzić ryzyko stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych, powodujących wzrost cen leków i ograniczenie konkurencji. W tym artykule chcieliśmy właśnie przypomnieć jakie obowiązują zasady wolnej konkurencji na rynku i jakie działania przedsiębiorców, mogą zostać uznane za nieuczciwe, a tym samym, narazić przedsiębiorców na wysokie kary. 

Zmowa cenowa (kartel) co to takiego

Słowo kartel często kojarzone jest z jakimś tajemnym stowarzyszeniem przedsiębiorców, na pewno nacechowanym pejoratywnie. Jest w tym sporo prawdy. Przez pojęcie „kartel” rozumie się bowiem porozumienia zawierane między konkurentami (czyli przedsiębiorcami działającymi na tym samym poziomie rynku), polegające m.in. na ustalaniu cen, terytorialnym podziale rynku czy alokacji klientów. Takie porozumienia określane są mianem porozumień ograniczających konkurencję. Zdarza się, że porozumienia mają formę jakiś stowarzyszeń zrzeszających przedsiębiorców (swoistych klubów), w ramach których ich członkowie ustalają zasady np. związane z polityka cenową. Bywa jednak i tak, że za takie porozumienie ograniczające konkurencję uznana zostanie handlowa umowa zawarta pomiędzy dwoma podmiotami, ale również pewne ustalenia poczynione pomiędzy przedsiębiorcami (nawet nigdzie nie spisane), które zmierzają np. do podziału rynku zbytu czy alokacji klientów. Kartele, czyli opisane powyżej porozumienia ograniczające konkurencję, zgodnie z obowiązującymi w całej Unii Europejskiej, w tym również Polsce, przepisami traktowane są jako nielegalne praktyki rynkowe. 

Jak działać w przypadku naruszeń

Aby zapobiegać sytuacjom, w których jako przedsiębiorca możemy zostać uznani za uczestnika kartelu, należy przede wszystkim wystrzegać się zdarzeń, w których może dojść do zawarcia takich porozumień. Istotne jest zatem aby bardzo ostrożnie podchodzić do kwestii wszelkich stowarzyszeń branżowych, wymienianych w ramach nich informacji i podejmowanych wspólnych decyzji czy ustalanych praktyk. Warto również dogłębnie analizować zawierane umowy, zwłaszcza z potencjalnymi konkurentami (czy partnerami działającymi na tym samym rynku), w zakresie ustaleń co do cen, podziału rynków zbytu czy zakupu, jak również określania grup klientów. Sugeruje się, aby w takich sprawach poddać szczegółowej analizie prawnej projektowane zapisy umów, czy też planowane działania w ramach wszelkiego rodzaju stowarzyszeń branżowych. W przypadkach, kiedy dostrzeżemy, że jako przedsiębiorcy uczestniczymy w porozumieniu, które może mieć znamiona kartelu, prawo daje nam możliwość zgłoszenia tego faktu, a tym samym czasem nawet uniknięcia kary nakładanej przez UOKiK (korzystając z programu tzw. leniency).

Warto pamiętać, że szczególnym rodzajem umów, które powinny podlegać analizie z punktu widzenia ustalania cen są np. umowy dystrybucyjne. W takich umowach producent lub wyłączny przedstawiciel producenta na terytorium kraju, często ma pokusę narzucania cen, które powinni stosować dalsi dystrybutorzy. Podobnie, z punktu widzenia ryzyka naruszenia prawa konkurencji, sytuacja może wyglądać w przypadku umów franczyzowych, gdzie franczyzodawca często próbuje w znaczący sposób ograniczyć franczyzobiorcy możliwość prowadzenia działalności konkurencyjnej. Takie ograniczenia mogą być uznane za niezgodne z prawem.

Innym rodzajem porozumień, często poddawanych kontroli ze strony UOKiK są porozumienia zawierane pomiędzy przedsiębiorcami, którzy występują w przetargach publicznych. Zmowy przetargowe (bo o nich tutaj mowa), stanowią rażący element naruszenia reguł konkurencji i spotykają się ze zdecydowanymi działaniami ze strony UOKiK.

We wszystkich sprawach, w których jako przedsiębiorcy będziecie wchodzić w relacje z innymi przedsiębiorcami działającymi na tym samym poziomie rynku (tj. konkurentami), rekomendujemy skonsultowanie takich potencjalnych relacji z właściwą kancelaria prawną. Również przeanalizowanie i zaplanowanie taktyki w przypadkach, gdy jako przedsiębiorcy staniecie się członkiem porozumienia ograniczającego konkurencje, jest bardzo istotne z punktu widzenia Waszych interesów i zminimalizowania potencjalnych ryzyk.

 autor r.pr. Partner zarządzajacy dr Przemysław Magaczewski