Czy tym razem będzie to ostateczna wersja?
Polska jest już znacząco po terminie, jeżeli chodzi o czas na wdrożenie ustawy. Dyrektywa, którą ustawa ma implementować do polskiego systemu prawnego, weszła już w życie 17 grudnia 2019 r. Od tego czasu jednak nadal nie udało się polskiemu ustawodawcy wypracować jednolitej treści ustawy, jej wersje pozostają stale na etapie konsultacji, których efekt powoduje konieczność wprowadzania coraz to nowych wersji projektu.
Czy nowy projekt eliminuje powstałe dotychczas niejasności interpretacyjne?
Niestety nie, a dodatkowo pojawiają się nowe. Jednym z głównych problemów, jakie pojawiły się na gruncie projektu z grudnia 2022 r. była zmiana podmiotu, zobowiązanego do przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych – z Rzecznika Praw Obywatelskich na Państwową Inspekcję Pracy. Zmiana ta spotkała się znów z licznymi komentarzami, przede wszystkich ze strony Głównego Inspektora PIP, m.in. wskazującego na zbyt małą liczbę pracowników i tym samym etatów, mających możliwość zajęcia się tymi tematami. Ustalono również możliwość dokonywania zgłoszeń zewnętrznych właściwemu komendantowi wojewódzkiemu (stołecznemu) Policji, jeżeli dane naruszenie mogłoby stanowić przestępstwo – to znów powoduje niejasności zarówno po stronie sygnalisty, w dokonaniu oceny naruszenia, ale i Policji, która powinna takie zgłoszenia zakwalifikować i rozpoznać.
Obecny projekt, który ukazał się 10 stycznia 2023 r.ustala, iżnadal właściwym jest kierowanie zgłoszeń do PIP,jednocześnie zmienia się zapis dotyczący kierowania zgłoszeń do Policji – ustalając ogólnie, iż zgłoszeń dokonuje się nie danemu komendantowi Policji a po prostu Policji.
Dalej, jak się również okazało, istotna zmiana została wprowadzona w zasadach stanowiących podstawę do przyznania sygnaliście ochrony- dotychczasowe projekty przewidywały, iż warunkiem przyznania sygnaliście ochrony przewidzianej ustawą jest jego uzasadnione pozostawanie w przekonaniu, iż przedmiot zgłoszenia jest informacją prawdziwą w momencie dokonywania zgłoszenia i że informacja taka stanowi informację o naruszeniu prawa.
Obecny projekt ustala dodatkowo, iż informacja zgłaszana przez sygnalistę powinna dotyczyć interesu publicznego. Jest to znacząca zmiana – nie tylko nakłada na sygnalistę obowiązek oceny, czy dana informacja dotyczy interesu publicznego, ale jednocześnie wyłącza ochronę dla zgłoszeń, dotyczących wyłącznie interesu przedsiębiorstwa. O ile pozostaje to zgodne z katalogiem kategorii, do których mogą należeć zgłoszenia i celem regulacji, o tyle dla sygnalisty, może stanowić kolejną, ważną przesłankę zniechęcającą do zgłaszania naruszenia. Pojęcie interesu publicznego jest pojęciem otwartym, pozwalającym na różne interpretacje na gruncie prawnym – wydaje się więc, iż oczekiwanie, iż każdy obywatel będzie wstanie posiąść uzasadnione przekonanie, iż dane zgłoszenie narusza taki interes, co będzie warunkiem przyznania mu ochrony, jest zbyt trudnym wymogiem.
Jaki ustawa zatem przyjmie kształt, trudno dziś przesądzić – każdy nowy projekt, o ile nie wprowadza drastycznych zmian, o tyle jedynie dokłada coraz to nowych zagadek interpretacyjnych, co w przyszłości może znacznie utrudnić skuteczne wdrożenie ustawy i korzystanie z jej możliwości przez obywateli.