Przekształcenie umowy – dwuetapowa procedura
Reforma nie oznacza, że inspektor „z dnia na dzień” zmieni każdą umowę cywilnoprawną. Ustawa wprowadza dwuetapowy tryb. W przypadku wykrycia nieprawidłowości w pierwszej kolejności PIP wydaje polecenie usunięcia naruszeń. Jak wyjaśnia Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, inspektor wyznaczy termin na zawarcie umowy o pracę lub na ukształtowanie faktycznych warunków współpracy tak, aby były zgodne z prawem.
Dopiero gdy polecenie nie zostanie wykonane, następuje etap administracyjny. Wówczas inspektor PIP będzie mógł złożyć wniosek do Okręgowego Inspektora Pracy o wydanie decyzji przekształcającej nieprawidłowo zawartą umowę w umowę o pracę. Kluczowe jest to, że inspektor ocenia rzeczywisty sposób wykonywania pracy, a nie nazwę umowy tj. badane są cechy stosunku pracy z art. 22 § 1 Kodeksu pracy: podporządkowanie, wykonywanie pracy w wyznaczonym miejscu i czasie oraz osobiste i ciągłe jej świadczenie.
Odwołanie do sądu pracy
Decyzja okręgowego inspektora nie jest ostateczna w tym sensie, że pozostaje poza kontrolą sądu. Zarówno pracodawca, jak i pracownik będą mogli odwołać się od tej decyzji do sądu pracy, co zgodnie z konstrukcją przyjętą w ustawie wstrzyma jej wykonanie do momentu wydania orzeczenia.
Pozostałe nowe uprawnienia PIP
Ustawa wprowadza także szereg innych rozwiązań rozszerzających kompetencje inspekcji:
- Interpretacja indywidua (więcej na ten temat – TUTAJ) – pracodawca będzie mógł wystąpić do PIP z wnioskiem o sprawdzenie czy sposób, w jaki zatrudnia pracowników, jest zgodny z prawem, a jeżeli nie, jak doprowadzić go do stanu zgodnego z prawem.
- Wymiana danych PIP–ZUS–KAS – umożliwienie wymiany informacji między PIP, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową w celu usprawnienia kontroli. W praktyce zwiększa to ryzyko szybszego typowania do kontroli firm, w których model współpracy z osobami fizycznymi budzi wątpliwości.
- Kontrole zdalne (po więcej szczegółów zapraszamy TUTAJ)– wprowadzenie możliwości przeprowadzania przez PIP kontroli na odległość.
- Plany działań oparte na analizie ryzyka – obowiązek sporządzania przez PIP rocznych i wieloletnich planów kontroli celowych na podstawie analizy ryzyka.
- Wyższe grzywny – co najmniej dwukrotne zwiększenie maksymalnej wysokości grzywny nakładanej w postępowaniu mandatowym. Maksymalna grzywna wzrosła z 30 000 zł do 60 000 zł, a przy recydywie tj. powtórnym naruszeniu w ciągu 2 lat do 90 000 zł.
Okres abolicyjny – 12 miesięcy na dobrowolne dostosowanie
Istotny z perspektywy pracodawców jest przewidziany w ustawie okres ochronny. Podmiot, który przed 8 lipca 2026 r. zawarł umowę cywilnoprawną mimo istnienia cech stosunku pracy i który w terminie 12 miesięcy od wejścia ustawy w życie tj. do 8 lipca 2027 r. – dobrowolnie doprowadzi do stanu zgodnego z prawem przez zawarcie umowy o pracę, nie będzie podlegał karze grzywny od 2 000 zł do 60 000 zł. Warto zaznaczyć, że abolicja dotyczy odpowiedzialności z Kodeksu pracy, natomiast nie umarza natomiast zaległości wobec ZUS ani organów skarbowych, które mogą działać niezależnie.
Co warto zrobić teraz?
Dla pracodawców współpracujących na umowach zlecenia, o dzieło lub B2B praktyczny wniosek jest jeden: warto wykorzystać okres abolicyjny na przegląd modeli współpracy. Chodzi o porównanie treści umów z rzeczywistym sposobem wykonywania pracy i weryfikację, czy nie występują cechy stosunku pracy.
Jeśli macie Państwo wątpliwości co do interpretacji przyjętych w Waszych firmach rozwiązań, nasi specjaliści z Zespołu prawa pracy są do Waszej dyspozycji.
