Jakie regulacje funkcjonowały do tej pory?
Dotychczasowe przepisy zakładały, że w przypadku zawierania umów przez osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, jeśli z treści zawieranej umowy wynikało, że nie posiada charakteru zawodowego dla takiego przedsiębiorcy, należało stosować preferencyjne przepisy dotyczące konsumentów. Przykładowo – mechanik kupujący drukarkę do swojego biura traktowany był jako przedsiębiorca na prawach konsumenta i korzystał z ochrony, gdyż zakup taki nie jest związany z jego działalnością zawodową (jego specjalizacją czy branżą).
W praktyce jednak, sama treść umowy często powodowała problemy w przesądzeniu czy jednoosobowy przedsiębiorca zawiera umowę w charakterze zawodowym, czy niezawodowym. Pewną wskazówkę stanowił przedmiot działalności ujawniony w CEiDG, natomiast, gdy przedmiot ten był skonstruowany w sposób szeroki, w zasadzie nie rozwiewał żadnych wątpliwości.
Jakie zmiany zostały wprowadzone?
W związku z sygnalizowanymi problemami dotyczącymi określenia charakteru umów zawieranych przez jednoosobowego przedsiębiorcę, ustawodawca zaproponował mechanizm dający takiemu przedsiębiorcy możliwość samodzielnego określenia charakteru zawieranej umowy. Nowe przepisy dają przedsiębiorcy możliwość złożenia (najpóźniej w chwili zawarcia umowy) oświadczenia wskazującego czy umowa posiada dla niego charakter zawodowy, czy też charakteru takiego nie posiada.
Co istotne, druga strona umowy nie będzie mogła uzależnić zawarcia umowy od złożenia takiego oświadczenia. Gdy kwestia dotycząca zawodowego charakteru zawieranej umowy nie będzie budziła wątpliwości, składanie takiego oświadczenia będzie zbyteczne, a jego wymaganie przez drugą stronę umowy stanowić będzie nadużycie.
Co wprowadzone zmiany oznaczają dla przedsiębiorców?
Z punktu widzenia praktyki, zaproponowany mechanizm może przyczynić się do ograniczenia sporów interpretacyjnych oraz uprościć proces zawierania umów. Przepisy jednak nie przewidują żadnych sankcji za złożenie niezgodnego z rzeczywistością oświadczenia, co rodzi ryzyko obchodzenia regulacji przez przedsiębiorców, którzy chcąc zachować ochronę konsumencką, mogą unikać wskazywania zawodowego charakteru umowy.
Ministerstwo oceniło jednakże wskazane ryzyko jako niskie, powołując się na obowiązujące przepisy prawa karnego, np. art. 286 § 1 k.k. – oszustwo, art. 233 k.k. – fałszywe oświadczenie oraz regulacje kodeksu cywilnego (art. 415 i n. k.c.), które zdaniem Ministerstwa stanowią wystarczające narzędzia do przeciwdziałania takim nadużyciom. Na chwilę obecną nie przewiduje się wprowadzenia dodatkowych sankcji w ramach kolejnych nowelizacji.
Podsumowując, wprowadzone zmiany są co do zasady pozytywne. W swoim założeniu mają uporządkować i doprecyzować status prawny osób fizycznych prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą oraz przysługujące im prawa w zakresie ochrony konsumenckiej. Czy wprowadzone zmiany będą skuteczne – będzie to z pewnością zależało od praktyki stosowania tych przepisów. W szczególności czas pokaże jaka praktyka rozwinie się w zakresie realnej weryfikacji składanych oświadczeń.
