Polska, realizując założenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy (tzw. dyrektywa odpadowa), która ustanawia środki służące ochronie środowiska i zdrowia ludzkiego poprzez zapobieganie powstawaniu i zmniejszenie ilości odpadów oraz negatywnego wpływu ich wytwarzania i gospodarowania nimi, wprowadziła nowe obowiązki związane z gospodarowaniem niektórymi frakcjami odpadów.
Jakie obowiązki od dnia 1 stycznia 2025 r. zostały wprowadzone na wytwórcę odpadów budowlanych i rozbiórkowych?
Od dnia 1 stycznia 2025 r. na wytwórcę odpadów budowlanych i rozbiórkowych nałożone zostały nowe obowiązki związane z segregacją wytworzonych przez niego odpadów budowlanych i rozbiórkowych, których powstaniu nie mógł zapobiec.
Wytwórca odpadów budowlanych i rozbiórkowych obowiązany jest do zapewnienia wysegregowania z wytworzonych przez siebie odpadów budowlanych i rozbiórkowych, których powstaniu nie mógł zapobiec, co najmniej: drewna, metali, szkła, tworzyw sztucznych, gipsu i odpadów mineralnych, w tym betonu, cegły, płytek i materiałów ceramicznych oraz kamieni w celu zapewnienia przydatności do przygotowania do ponownego użycia, recyklingu lub innego odzysku, chyba że wysegregowanie nie jest technologicznie możliwe lub brak wysegregowania pozwala na przygotowanie do ponownego użycia, recykling lub inny odzysk.
Powyższe oznacza, że wytwórca odpadów (najczęściej będzie to podmiot profesjonalnie zajmujący się robotami budowlanymi) od dnia 1 stycznia 2025 r. jest zobowiązany do prowadzenia dodatkowej segregacji powstających w trakcie robót budowlanych odpadów i ich odpowiedniego zabezpieczenia, a także należytego późniejszego zagospodarowania.
Czy nowe obowiązki związane z segregacją odpadów budowlanych i rozbiórkowych dotyczą także osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej?
Istotnym jest, że w przypadku, gdy wytwórcą odpadów budowlanych i rozbiórkowych jest osoba fizyczna niebędąca przedsiębiorcą, obowiązek określony w art. 101a ust. 1 ustawy o odpadach wykonuje następny posiadacz odpadów, któremu ten wytwórca przekazał te odpady budowlane i rozbiórkowe.
W praktyce oznacza to, że przysłowiowy Kowalski nie jest zobowiązany do przeprowadzenia segregacji odpadów budowlanych i rozbiórkowych powstających na przykład w trakcie wykonywania przez niego remontu domu, czy mieszkania, a obowiązek ten przechodzi na podmiot, któremu odpady te przekazał – choć i tu ustawodawca przewidział wyjątek.
Mianowicie wytwórca odpadów budowlanych i rozbiórkowych oraz następny posiadacz odpadów mogą zlecić wykonanie tego obowiązku podmiotowi posiadającemu stosowne zezwolenia (art. 27 ust. 2 ustawy) w drodze umowy określającej dalsze zagospodarowanie wysegregowanych odpadów, zawartej w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Powyższe oznacza, że w sytuacji, gdy wytwórca odpadów będący osobą fizyczną przekaże wytworzone przez siebie i niewysegregowane odpady budowlane i rozbiórkowe na przykład do punktu selektywnej zbiórki (tzw. PSZOK), podmiot prowadzący ten punkt, jako kolejny posiadacz odpadów, będzie mógł zwolnić się z obowiązku ich segregacji poprzez zawarcie pisemnej umowy (pod rygorem nieważności), i zlecić wykonanie obowiązku kolejnemu podmiotowi, o którym mowa w art. 27 ust. 2 ustawy.
Kto ponosi odpowiedzialność za należyte i zgodne z prawem segregowanie odpadów budowlanych i rozbiórkowych?
Odpowiedzialność za wykonanie omawianego obowiązku ponoszą solidarnie wytwórca odpadów budowlanych i rozbiórkowych, następny posiadacz odpadów oraz podmiot, o którym mowa w art. 27 ust. 2 ustawy.
Jakie kary grożą za nieprawidłowe wykonywanie obowiązków związanych z segregacją odpadów budowlanych i rozbiórkowych?
Za niezapewnienie wysegregowania odpadów budowlanych i rozbiórkowych wbrew przepisom art. 101a ust. 1-3 ustawy ustawodawca przewidział administracyjne kary pieniężne w wysokości od 1.000,00 zł do 1.000.000,00 zł – zgodnie z art. 194 ustęp 1 pkt 6a) oraz ustęp 3 ustawy.
Czy segregacja omawianych frakcji odpadów bezwzględnie musi odbywać się w miejscu ich powstania?
Nie, art. 101a ustawy nie wprowadza obowiązku segregowania odpadów budowlanych i rozbiórkowych bezpośrednio na placu budowy, co z pewnością wprowadziłoby znaczne utrudnienia w procesie organizacyjnym inwestycji i projektów budowlanych, a także znacznie podniosłoby koszty poszczególnych przedsięwzięć.
Należy także pamiętać, że obowiązek wysegregowania z wytworzonych odpadów budowlanych i rozbiórkowych nie dotyczy odpadów, których wysegregowanie nie jest technologicznie możliwe lub brak wysegregowania pozwala na przygotowanie do ponownego użycia, recykling lub inny odzysk.
Wprowadzenie omówionych regulacji należy ocenić pozytywnie i przede wszystkim traktować jako kolejny krok służący podniesieniu poziomu jakości zarządzania gospodarką odpadami w Polsce, w tym poprzez poprawę efektywności ponownego wykorzystywania odpadów, ochrony i racjonalizacji wykorzystywania zasobów naturalnych oraz zwiększenia poziomu recyklingu, co ma istotne i zasadnicze znaczenie dla przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym oraz dla zapewnienia konkurencyjności Unii w perspektywie długoterminowej, o czym wprost stanowi art. 1 dyrektywy odpadowej.
Komentujący nowe zmiany eksperci argumentują, że choć podmioty odpowiedzialne za procesy budowlane będą zobowiązane do zwiększenia środków finansowych przeznaczonych na czynności segregacyjne oraz dodatkowe zaplecze logistyczne, a podmioty zajmujące się odbiorem i przetwarzaniem odpadów będą zmuszone do weryfikacji posiadanych zezwoleń oraz unowocześnienia lub rozbudowy bazy sprzętowej do selektywnego gospodarowania odpadami, to jednak nowe regulacje przyczynią się w konsekwencji do postulowanej powszechnie ochrony zasobów naturalnych, poprawy efektywności i rozwoju nowych technologii, a także poziomu wtórnego wykorzystywania poszczególnych substancji i materiałów w gospodarce, zwłaszcza w budownictwie.
