Nowe przepisy wejdą w życie w ciągu 14 dni od ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw (czego możemy spodziewać się w najbliższych dniach). Mając na uwadze także to, że o możliwości kontroli należy powiadomić pracowników na co najmniej 14 dni przed jej wprowadzaniem, z nowych instrumentów pracodawcy zaczną korzystać najwcześniej w połowie lutego 2023 r.
Co można kontrolować?
Mówiąc o kontroli trzeźwości mamy na myśli działania służące ustaleniu
- czy w organizmie jest obecny alkohol, a jeśli tak – to czy mówimy o wartości wskazującej na stan po użyciu alkoholu czy stan nietrzeźwości;
- czy możemy mówić o obecności w organizmie środków działających podobnie do alkoholu. Chodzi o środki wymienione w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii (np. substancje psychotropowe) jak i w specjalnym rozporządzeniu, jakie ma zostać wydane po wejściu w życie przepisów dotyczących kontroli.
Dla określeniastanu trzeźwości pracownika wykorzystuje się zapisy ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi. Za stan po użyciu alkoholu uznaje się stan, gdy pracownik będzie miał od 0,1 do 0,25 mg w 1 dm3 wydychanego powietrza, a za stan nietrzeźwości, gdy stężenie alkoholu przekracza 0,25 mg w 1 dm3 w wydychanym powietrzu.
Co ważne nie zdecydowano się na wprowadzenie zasady „zero tolerancji” („pełna trzeźwość”).
Zgodnie z przepisami pracodawca będzie musiał dopuścić do pracy tego, u którego zawartość alkoholu w organizmie wyniesie poniżej 0,2 ‰ stężenia alkoholu we krwi albo 0,1 mg stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu. W uzasadnieniu projektu wskazano, że „Takie rozwiązanie jest spójne przede wszystkim z zakresem przedmiotowym wykroczenia stypizowanego w art. 70 par. 2 K.w. Zgodnie z tym przepisem, kto wbrew obowiązkowi zachowania trzeźwości znajduje się w stanie po użyciu alkoholu, środka odurzającego lub innej podobnie działającej substancji lub środka i podejmuje w tym stanie czynności zawodowe lub służbowe, podlega karze aresztu lub grzywny. Ustawodawca nie przewidział zatem kary za podejmowanie czynności zawodowych lub służbowych przez osoby, w których organizmie stężenie alkoholu jest niższe niż 0,2‰ (we krwi) lub 0,1 mg w 1 dm3 (w wydychanym powietrzu)”.
Zasady tej pracodawca nie będzie mógł zmienić. Nie będzie on mógł zaostrzyć swoich wymagań wprowadzając zasadę zero tolerancji, broniąc się tym, że jest to korzystne dla większości (bo chroni ich życie i zdrowie). Byłoby to bowiem niekorzystne dla tej osoby, która nie zostałaby dopuszczona do pracy, choć przepisy powszechnie obowiązujące pozwalają jej na pewne stężenie alkoholu we krwi.
Jak przeprowadzić badanie?
Badanie trzeźwości pracownika pracodawca może wykonać za pomocą urządzenia, które musi posiadać ważny dokument potwierdzający jego kalibrację lub wzorcowanie. Na żądanie pracownika lub pracodawcy badanie trzeźwości może przeprowadzić także uprawniony do tego organ porządku publicznego. Organ ten może także zlecić przeprowadzenie badania laboratoryjnego. Stanie się tak gdy:
- nie ma możliwości przeprowadzenia badania metodą nielaboratoryjną;
- pracownik niedopuszczony do pracy odmawia poddania się badaniu metodą nielaboratoryjną;
- pracownik niedopuszczony do pracy żąda przeprowadzenia badania krwi, pomimo przeprowadzenia badania nielaboratoryjną;
- stan pracownika niedopuszczonego do pracy uniemożliwia przeprowadzenie badania metodą nielaboratoryjną
- nie ma możliwości wskazania stężenia alkoholu z powodu przekroczenia zakresu pomiarowego urządzenia wykorzystywanego do pomiaru.
Projektowane równocześnie z ustawą rozporządzenie daje pewną możliwości korzystania z alkomatów przesiewowych, co może ułatwiać kontrolę większych grup osób. Alkomaty przesiewowemogą być stosowane jednak jedynie do wstępnej analizy ilościowo-orientacyjnej, a w przypadku uzyskania w przeprowadzonym za ich pomocą pomiarze wyniku pozytywnego, należy przeprowadzić badanie innym, dokładnym urządzeniem (działającym na zasadzie utleniania elektrochemicznego lub spektometrii w podczerwieni).
Czy w każdej sytuacji można dokonywać kontroli?
Nie każda sytuacja uprawnia do dokonania kontroli. Według nowych przepisów, wprowadzenie kontroli trzeźwości pracowników lub na obecność w ich organizmach środków działających podobnie do alkoholu, będzie możliwe, jeżeli jest to niezbędne do zapewnienia:
- ochrony życia i zdrowia pracowników lub innych osób,
- ochrony mienia.
Nawet jeśli te przesłanki zostaną spełnione, pracodawca nie będzie miał obowiązku wprowadzenia ww. kontroli. Decyzja o wprowadzeniu jednej z nich bądź obu będzie należała do pracodawcy. Pracodawca może wprowadzić przepisy wewnątrzzakładowe dot. tzw. kontroli prewencyjnej względem określonej grupy pracowników.
Jakie działania należy podjąć po stronie pracodawcy by korzystać z nowych rozwiązań?
W pierwszej kolejności zasady kontroli, grupę lub grupy pracowników objętych kontrolą trzeźwości i sposób przeprowadzania kontroli trzeźwości należy ustalić w układzie zbiorowym pracy lub w Regulaminie pracy albo w obwieszczeniu, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy. Bez takich regulacji kontrola trzeźwości przez pracodawcę nie będzie dopuszczalna i legalna. By zatem móc korzystać z tego instrumentu należy tam, gdzie u pracodawców mamy Regulaminy pracy, zawrzeć do nich aneks w porozumieniu ze związkami zawodowymi (lub samodzielnie, jeśli związki nie działają). Pracodawca ma też obowiązek poinformować pracowników o wprowadzeniu kontroli trzeźwości.
Warto już w tym momencie zająć się uregulowaniem tej kwestii w zakładzie pracy, bowiem po ogłoszeniu ustawy zostanie niewiele czasu, bo 14 dni. Zapraszamy do kontaktu z naszymi specjalistami, którzy pomogą w przygotowaniu odpowiednich dokumentów i wyjaśnią wątpliwości, jakie mogą budzić przyjęte przepisy.
