Zgodnie z art. 17 ustawy prawo budowlane, inspektor nadzoru inwestorskiego jest jednym z uczestników procesu budowlanego. Co do zasady powołuje go inwestor – może być to osoba wyznaczona przez inwestora, posiadająca uprawnienia osoby wykonującej samodzielne funkcje techniczne w budownictwie. W niektórych przypadkach wyznaczenie inspektora może odbywać się na skutek decyzji organu, bowiem zgodnie z art. 19 ustawy prawo budowlane „Organ administracji architektoniczno-budowlanej może w decyzji o pozwoleniu na budowę nałożyć na inwestora obowiązek ustanowienia inspektora nadzoru inwestorskiego, (…), w przypadkach uzasadnionych wysokim stopniem skomplikowania obiektu lub robót budowlanych bądź przewidywanym wpływem na środowisko.”
Inspektora nadzoru inwestorskiego nie należy mylić z inspektorem nadzoru budowlanego, czyli urzędnikiem administracji publicznej, kontrolującym prawidłowość wykonania robót. Powołanie przez inwestora inspektora nadzoru inwestorskiego ma na celu kontrolowanie prawidłowości wykonywania robót przez wewnętrzny podmiot, wskazywany zazwyczaj przez inwestora.
Obowiązki inspektora nadzoru
Obowiązki inspektora obejmują nie tylko monitorowanie postępu prac, ale także dokumentowanie wszystkich istotnych aspektów budowy, komunikowanie się z wykonawcami i inżynierami oraz informowanie inwestora o wszelkich problemach i postępach w trakcie procesu budowlanego. Szczegółowy zakres obowiązków inspektora nadzoru inwestorskiego określa art. 25 ustawy prawo budowlane, który wskazuje na następujące obowiązki:
- reprezentowanie inwestora na budowie przez sprawowanie kontroli zgodności jej realizacji z projektem lub pozwoleniem na budowę, przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej;
- sprawdzanie jakości wykonywanych robót budowlanych i stosowania przy wykonywaniu tych robót wyrobów zgodnie z art. 10 tj. wyrobów o należytych użytkowych;
- sprawdzanie i odbiór robót budowlanych ulegających zakryciu lub zanikających, uczestniczenie w próbach i odbiorach technicznych instalacji, urządzeń technicznych i przewodów kominowych oraz przygotowanie i udział w czynnościach odbioru gotowych obiektów budowlanych i przekazywanie ich do użytkowania;
- potwierdzanie faktycznie wykonanych robót oraz usunięcia wad, a także, na żądanie inwestora, kontrolowanie rozliczeń budowy.

Główne uprawnienia inspektora nadzoru
Inspektor nadzoru budowlanego posiada szeroki zakres uprawnień, w tym uprawnienie do wydawania kierownikowi budowy lub kierownikowi robót poleceń, potwierdzonych wpisem do dziennika budowy, dotyczących: usunięcia nieprawidłowości lub zagrożeń, wykonania prób lub badań, także wymagających odkrycia robót lub elementów zakrytych, przedstawienia ekspertyz dotyczących prowadzonych robót budowlanych oraz informacji i dokumentów potwierdzających zastosowanie przy wykonywaniu robót budowlanych wyrobów o odpowiednich właściwościach, a także informacji i dokumentów potwierdzających dopuszczenie do stosowania urządzeń technicznych, jak również może on żądać od kierownika budowy lub kierownika robót dokonania poprawek bądź ponownego wykonania wadliwie wykonanych robót, a także wstrzymania dalszych robót budowlanych w przypadku, gdyby ich kontynuacja mogła wywołać zagrożenie bądź spowodować niedopuszczalną niezgodność z projektem lub pozwoleniem na budowę.
Jak inspektor wpływa na bezpieczeństwo i jakość budowy?
Rola inspektora nadzoru inwestorskiego jest nieoceniona w kwestii zapewnienia bezpieczeństwa i jakości budowy. W przypadku wyboru odpowiedniej osoby, dzięki jej wiedzy technicznej i doświadczeniu, możliwe jest wczesne wykrywanie problemów i zapobieganie wadom budowlanym, co ma bezpośredni wpływ na trwałość i bezpieczeństwo obiektu. Inspektor nadzoru inwestorskiego to bardzo ważny element procesu budowlanego, zapewniający, że wszystkie aspekty pracy są wykonane prawidłowo i bezpiecznie. Jego wiedza, uprawnienia i doświadczenie mogą okazać się kluczowe dla sukcesu każdego projektu budowlanego. Dla inwestorów i wykonawców współpraca z doświadczonym i kompetentnym inspektorem nadzoru jest inwestycją, która przynosi korzyści przez cały okres budowy, a następnie użytkowania budynku.